Autism කියන්නේ මොකක් ද

1943 දි, Leo Kanner කියන යුක්‍රේනියානු- ඇමෙරිකානු ජාතික වෛද්‍යවරයා විසින් තමයි autism ගැන මුලින්ම සවිස්තරාත්මක අධ්‍යනයක් සිදු කරනු ලැබුවේ. සෙමින් මනස වැඩෙන දරුවන් කිහිපදෙනෙක් සම්බන්ධයෙන් තමන් සිදු කළ අධ්‍යනයක් ඇසුරින් ඔහු සොයාගෙන තියෙනවා මේ දරුවන් කිහිප දෙනා තුළම සමාන සහ යම් සුවිශේෂී ලක්ෂණ කිහිපයක් දකින්නට ලැබෙන විත්තිය. ඒ අනුව ඔහු මෙය හඳුන්වනවා, මොළයේ ස්නායු වර්ධනයේ ඇති ගැටළුකාරී තත්ත්වයක් නිසා හටගන්නා සමාජ සබඳතා, සන්නිවේදන කුසලතා සහ හැසිරීම් රටාවෙ ඇති යම් පසුබැස්මක් විදියට. හැබැයි, හොඳින් මතක තියාගන්න, මේක කිසිසේත්ම මානසික රෝගයක් නම් නෙවෙයි. 

ඇයි මේ වගේ තත්ත්වයක් ඇත්වෙන්නේ

Autism තත්ත්වයට දරුවෙක් පත් වෙන්නේ ඇයි කියලා හරියටම හේතුවක් කියන්න නම් අපහසුයි. හැබැයි පහතින් දක්වා තියෙන හේතු යම් තරමකට බලපාන්න පුළුවන් කියලා වෛද්‍යවරු සඳහන් කරලා තියෙනවා.

පවුලේ autistic සාමාජිකයෙක් සිටීම, ජානමය බලපෑම්, මව්පියන් වයසින් වැඩි පුද්ගලයින් වීම, අඩු උපත් බර, metabolic imbalances, ගැබිනි සමයේදී මවට ඇතිවන යම් යම් රෝග තත්ත්ව සහ ලබාගන්නා ඖෂධ, ගැබිනි සමයේදී මව විශ සහිත පාරිසරික තත්ත්වයන්ට මුහුණ පෑම වගේ කරුණු මේ අතර වනවා. ඊට අමතරව දරුවා කුඩා වියේදී වැඩි වශයෙන් digital screen වෙත නැඹුරු වීම, වැඩිහිටියන්ගේ අවධානය හිඟවීම සහ දරුවා හුදෙකලා වීමත් මීට බලපාන්න පුළුවන් කියලයි වෛද්‍යවරුන්ගේ අදහස වෙන්නේ.

හඳුනාගන්න පුළුවන් කොයි කාලෙ ද

සාමාන්‍යෙන් දරුවා ඉපදී පළමු වසර තුන තුළ autism ලක්ෂණ පෙන්වන්න පටන් ගත්තත් මව්පියන්ගේ නොදැනුවත් බව නිසා රෝගය හඳුනා ගැනීම කල් යන්න ඉඩ තියෙනවා. දරුවාගේ සෞඛ්‍ය කාර්‍ය සටහනේ (clinic card) ඇති කරුණු හොඳින් කියවා අවබෝධ කරගෙන දරුවාගේ milestones එහි සටහන් කිරීම සහ නියමිත දිනට වෛද්‍යවරයාට/ midwife ට පෙන්වා උපදෙස් ලබාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වන්නේ මේ හේතුව නිසයි. හැකිතාක් කලින් autism තත්ත්වය හඳුනා ගැනීමත්, ප්‍රතිකාර වෙත යොමු වීමත් තුළින් යහපත් ප්‍රතිඵල ලබාගන්න පුළුවන් බවත් අමතක කරන්න එපා.

ලක්ෂණ මොනවා ද

දරුවා පෙන්වන යම් යම් අසාමාන්‍ය තත්ත්වයන් නිරීක්ෂණය කරලා දරුවාගේ ගැටළුව කුමක්ද කියලා නිවැරදිවම තීරණය කිරීමේ සහ ප්‍රතිකාර නියම කිරීමේ හැකියාව තියෙන්නේ සුදුසුකම් සහිත පළපුරුදු වෛද්‍යවරයෙක්ට පමණයි. ඉතින් දරුවා තුළින් කිසියම් අසාමාන්‍ය ලක්ෂණයක් දුටු වහාම ඔබ සිදු කළ යුත්තේ අනවශ්‍ය විදියට කලබල නොවී, කල් නොහැර එවැනි වෛද්‍යවරයෙක් වෙතට දරුවාව යොමු කිරීමයි. සාමාන්‍යෙන් autistic දරුවෙක් තුළ පහත සඳහන් ලක්ෂණවලින් කිහිපයක් හෝ සියල්ලම දිස්වන්නට ඉඩ තියෙන බවයි සඳහන් වෙන්නේ.

සීමිත පරාසයක් තුළ, එකම දේ නැවත නැවතත් සිදුකිරීම (Repetitive behaviour).

තම චර්යා රටාව (Same routine) වෙනස් කිරීමට ඇති දැඩි අකමැත්ත.

සීමිත ක්‍රියා කිහිපයක්, සීමිත සෙල්ලම් බඩු හෝ ද්‍රව්‍යන් කිහිපයක් කෙරෙහි ඇති අසාමාන්‍ය කැමැත්ත (Obsessions)

පරිසර සංවේදන වලට අසීමිත ඇල්මක් දැක්වීම හෝ අසාමාන්‍ය ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීම. (Sensory issues, hyposensitivity or hypersensitivity to sensory stimulations)

උදාහරණ විදියට එකම ආකාරයේ ආහාරවලට පමණක් ප්‍රිය කිරීම, එකම cartoon වැඩ සටහන පමණක් දිගින් දිගටම නැරඹීම, එකම වාක්‍ය ඛණ්ඩය නොනවත්වා පැවසීම, අධි ක්‍රියාකාරී බව හෝ අසාමාන්‍ය අළස බව, කථන ප්‍රමාදය, කැරකෙන fan හෝ toy car එකක රෝද දිහා නොනවත්වා බලා සිටීම, තමන්ගේ නමට ප්‍රතිචාර නොදැක්වීම, eye contacts නොමැති වීම, පිරිස වැඩි තැනක සිටීමට ඇති දැඩි අකමැත්ත, light bulb switch එක නොනවත්වා on off කිරීමෙන් සතුටු වීම වගේ ක්‍රියාකාරකම් පෙන්වන්න පුළුවන්. හැබැයි අමතක කරන්නෙපා, දරුවාට autism ද, නැත්තන් මෙය අතිශය සාමාන්‍ය හැසිරීමක් ද කියලා තීරණය කරන්න පුළුවන් වෛද්‍යවරයෙක්ට ම පමණයි.

සතුටු වෙන්න හේතුත් තියෙනවා

Autism තත්ත්වය සහිත දරුවන් යම් දෙයකට උනන්දු නම් එය ඉතාමත් කැපවීමෙන් සිදු කරන්නට යොමු වෙන බව කියැවෙනවා. මෙවැනි දරුවෙක් ගණිතය, සංගීතය හෝ එවැනි යම් විෂයයක් කෙරෙහි උනන්දු නම් එහි අති දක්ෂයෙක් වීමට වැඩි ඉඩ කඩක් ඇති බව දැනගැනීම autistic දරුවන්ගේ මව්පියන්ට නව බලාපොරොත්තුවක් ඇතිකරයි කියලා අපි විශ්වාස කරනවා. ඉතින් දරුවාට අනිවාර්‍ය ප්‍රතිකාර සිදුකරන අතරතුරේම ඒ ගැන අවධානය යොමු කිරීමත් ඔහුගේ අනාගත සාර්ථකත්වය සඳහා වැදගත් වෙයි කියලා කියන්න අපි කැමතියි. පහතින් සඳහන් වන web page එකෙන් ඔබට එවැනි ලෝකප්‍රකට දක්ෂයින් ගැන වැඩිදුර විස්තර දැනගන්නට හැකියාව ලැබේවි.

පිළියම් මොනවාද

මේ සඳහා නිශ්චිතම ප්‍රතිකාරයක් නැතත්, දරුවාගේ තත්ත්වයට ගැළපෙන ආකාරයේ ප්‍රතිකාර ලබාදීම සුදුසුකම් සහිත වෛද්‍යවරයෙක්ගේ උපදෙස් මත ම සිදුකළ යුතු ක්‍රමානුකුල කටයුත්තක් වනවා. ඒ අතරට කථන හා භාෂා චිකිත්සාව, අධ්‍යාපන චිකිත්සාව, චර්‍යාමය ප්‍රතිකාර, වෘත්තීය චිකිත්සාව, සංවේදන චිකිත්සාව සහ දරුවාගේ කුසලතා පදනම් කරගත් චිකිත්සක ක්‍රම අයත් වෙනවා. මෙහිදී මව්පියන්ගේ ඉවසීම, කැපවීම, දරුවාට පීඩනයක් එල්ල නොකිරීම, සෑම විටම සෙහෙහසත් අවධානයත් ලබා දීම සහ දරුවා හුදෙකලා නොකිරීම හරහා මේ ප්‍රතිකාර වඩාත් සාර්ථක කරගන්නට අවස්ථාව උදාවෙනවා.

ප්‍රතිකාර ලබා ගන්න පුළුවන් ස්ථාන

ඕනෑම රජයේ රෝහලකින් ඔබට මේ ගැන වැඩි විස්තර ලබාගන්නට හැකියාව ඇති අතර ප්‍රතිකාර සඳහා වන ස්ථාන අතරින් කොළඹ රිජ්වේ ආර්‍යා ළමා රෝහල, රාගම වෛද්‍ය පීඨය, කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයීය වෛද්‍ය පීඨය වගේ ස්ථාන මූලිකත්වය ගන්නවා.

 Autism ගැන කතා කෙරෙන movies කිහිපයක් ගැන මේ ලිපියෙන් දැනගන්න පුළුවන්

The post Autism ගැන දැනුවත් වෙමු ද appeared first on Lady.lk | Lady | Women | Lifestyle | Health | Beauty.

Up

දකුණු ඇමෙරිකාව ගවේශනය කිරීම තමන්ගේ සහ බිරිඳගේ ළමා වියේ සිහිනය කරගත්ත කාල් ෆෙඩ්‍රික්සන් තම ආදරණීය බිරිඳගේ මරණයෙන් පසුව ඒ හීනය හැබෑ කරගන්න උත්සහ දරනවා. රසල් කියන බාලදක්ශ පොඩ්ඩා වගේම බැලූන් මහ ගොඩක ආධාරයෙන් පියාඹන කාල්ගේ නිවසත් මේ කටයුත්තේදි ඔහුට සහයෝගය ලබා දෙනවා. අලුත් යාලුවෝ මුණගැහුණු සහ නොහිතන විදියේ අකරතැබ්බ වලටත් මුහුණ දීපු කාල් සහ රසල් අවසානයේ එයාලගේ හීන හැබෑ කරගන්න විදිය තමයි මේ චිත්‍රපටයේ කතාව වෙන්නේ.

“It’s Never Too Late to Follow Your Dreams!”

මේක තමයි කාල් කියන වයසක සීයා අපිට කියලා දෙන ලොකුම පාඩම. තමන්ගේ හීනය හඹා යන මේ සීයා හරියට ඇවිදගන්නවත් බැරි අවුරුදු 70ක් විතර වයසක පුද්ගලයෙක්. අලුත් දේවල් ඉගෙනගන්න, අලුත් අරමුණු සහ අලුත් හීන නිර්මාණය කරගන්න අපි ප්‍රමාදයි කියලා හිතනවා නම්, “ඒක එහෙම නෙවෙයි, වයස කියන්නේ ඉලක්කමක් විතරයි” කියන අගනා පණිවිඩය කාල්ගේ චරිතයෙන් අපිට උගන්නනවා.

Coco

සංගීතය හදාරනවා තියා ඒ වචනයක් හෝ කියනවාට අකමැති වැඩිහිටියන් පිරිසක් එක්ක හැදී වැඩෙන මිගෙල්ගේ එකම හීනය වන්නෙත් තමන්ගේ role model එක වුණු අර්න්ස්ටෝ ඩෙ ලා කෲස් වගේ දක්ෂ සංගීතඥයෙක් වෙන එකයි. විස්තර කරන්නට අපහසු සිදුවීමක් නිසා තාවකාලිකව මළවුන්ගේ ලෝකයට යන මිගෙල්ට තමන්ගේ මුතුන් මිත්තන් හමුවීමටත්, පවුලේ ඉතිහාසය දැන ගැනීමටත් හැකියාව ලැබෙනවා. ඒ විතරක් නෙවෙයි එකිනෙකා අතර ඇති වැරදි වැටහීම් දුරු කරගෙන තමන්ගේ හීනයට යන්නත් ඔහුට අවස්ථාව උදා වෙනවා. 

“It’s Never Too Late To Forgive”.

 වැඩිහිටියෝ එකිනෙකා සමඟ කතා බහ කරලා අනවබෝධය දුරු කරගැනීමත්, තරහා මරහා අමතක කරලා සමාව දීමත් නිසා අවසානයේ මිගෙල්ට එයාගේ ලොකුම හීනය හැබෑ කරගන්න අවස්ථාව ලැබෙනවා. චිත්‍රපටයෙන් අපිට කියලා දෙන වටිනාම පාඩම වන්නෙත් මේ කාරණයයි.

“Family Is Everything”. කොයි තරම් අය අපේ ජීවිතවලට ආවා ගියත්, අපි මොන විදියේ හීන හැබෑ කරගන්න උත්සහ කළත් තමන්ගේ පවුල තරම් ඒ කිසි කෙනෙක් වටින්නේ නැති විත්තිය මිගෙල් අපිට කියලා දෙනවා.

 “Seize Your Moment” අවස්ථා කියන දේ හැම තිස්සෙම ලැබෙන්නෙ නැති බවත්, එහෙම ලැබුණොත් දෙවරක් නොසිතා එය ලබාගත යුතු බවත් “Coco” චිත්‍රපටය විසින් අපිට සිහිපත් කරවනවා.

Zootopia

Zootopia නගරයේ පොලිස්ථානයට එකතුවෙන පළමු හාවා තමයි Judy කියලා කියන්නේ. නගරයේ සිදුවෙන අභිරහසක් විසඳන්න අනපේක්ෂිත විදියට මැදිහත් වෙන ජූඩිට ඒ සඳහා උදව් කරන්නේ නීති විරෝධි කටයුතු කරමින් මුදල් උපයන්න පුරුදුවෙලා ඉන්න නික් කියන නරියා. බාධක රැසක් මැද ඔවුන් දෙදෙනා මේ අබිරහස විසඳන ආකාරය ගැන තමයි මේ චිත්‍රපටයෙන් කියැවෙන්නේ. ජූඩි සහ නික් ඒ අතරවාරයේ අපිට බොහොම වටිනා පාඩම් කිහිපයක්ම කියලා දෙනවා.

තමන්ගේ හීනය අන් අයට හිරිහැරයක් නෙවෙයි නම්, කොයි තරම් බාධක ආවත් ඒ හීනය හැබෑ කරගන්න පසුබට වෙන්න හොඳ නැති බවත්, සිහින දැකීම සහ ඒවා සැබෑ කරගන්නට උත්සහ කිරීම කිසිම විටෙක නවත්වන්න හොඳ නෑ කියන කාරණයත් ජූඩිගේ චරිතයෙන් පෙන්වා දෙනවා. උත්සහය අත නොහැරීම සහ තමන්ට ජයගන්න පුළුවන් සෑම ක්‍රමයක්ම අත්හදා බැලීම මඟින් අවසානයේ සාර්ථක ප්‍රතිඵල ලැබෙන බවත් මේ චිත්‍රපටයෙන් අපිට ලබාදෙන ප්‍රධානම ආදර්ශයක් වනවා. ඒ වගේම තමන් කරන යහපත් ක්‍රියාවල ප්‍රතිපලය ජිවිතයේ කවරදාක හෝ ආපිට ලැබෙන නිසා කිසිම විදියකින් තමන්ගේ යහපත් ක්‍රියා ගැන පසුතැවීමක් ඇති කරගන්න අවශ්‍ය නැති බව zootopia චිත්‍රපටයෙන් ඉස්මතු කරවන අදහසක් වනවා. කෙනෙක්ගේ අතීතය හෝ පවුලේ ස්වභාවය දිහා බලලා ඒ පුද්ගලයාව judge කිරීම එතරම් සුදුසු දෙයක් නොවෙන අතර, එය ඒ පුද්ගලයාට සිදු කරන අසාධාරණයක් බවත් චිත්‍රපටය පුරාවටම පෙන්වන සිදුවීම්වලින් පැහැදිලි කරවනවා. ඒ වගේම සිදුවීමක් දිහා මතුපිටින් බලලා තීන්දු තීරණවලට එළඹීම මඟින් නිවැරදි ප්‍රතිඵල ලබා දෙන්නේ නැති බවත් මෙයින් අපිට ඉගෙනගන්න පුළුවන් පාඩමක් විදියට පෙන්වන්න පුළුවන්කම තියෙනවා.

Big Hero 6

තමන්ගේ සහෝදරයාගේ අනපේක්ෂිත මරණයෙන් කම්පනයට පත්වන Hiro, සොයුරාගේ නිර්මාණයක් වන Baymax කියන රොබෝවරයා තමන්ගේ හොඳම මිතුරා බවට පත් කරගන්නවා. ඒ වගේම මේ මරණය අහඹු සිදුවීමක් නොවන බවත් එය පිටුපස සිටින්නේ තමන් බෙහෙවින් විශ්වාස කළ මහාචාර්යවරයා බවත් දැනගන්න Hiro තව තවත් කම්පාවට පත් වෙනවා. Baymax, Hiro,  හිරෝගේ මිතුරු කැළ සහ මහාචාර්යවරයා සම්බන්ධ කරගෙන සිදුවන සිදුවීම් මාලාවක් අඩංගු වන මේ චිත්‍රපටයෙන් අපිට ඉගෙන ගන්න තියෙන්නේ මොන වගේ දේවල්ද කියලා අපි දැන් බලමු.

පළිගැනීමෙන් වේදනාව තව තවත් වැඩිවර්ධන වනවා මිස සිතට සැනසීමක් ලැබෙන්නේ නැති බවත්, තමන්ගේ සිත පාලනය කරගෙන සමාව දීම වඩා සාර්ථක විසඳුමක් බවත් හීරෝ අපිට කියලා දෙනවා. අපි කොයි තරම් ශක්තිමත් වුණත්, ජීවිතය අපිට ලබාදෙන ප්‍රශ්නවලට තමන්ට තනිවම මුහුණ දීමට හෝ විසඳුමක් සොයාගැනීමට අපහසු අවස්ථාවල, යහපත් මිතුරන්ගෙන් සහ තමන්ගේ පවුලෙන් ලැබෙන සහයෝගය කොයි තරම් වටිනවාද කියන කාරණයත් මේ චිත්‍රපටයෙන් අපිට පැහැදිලි කරවනවා. වැරදි සිදු කිරීම මිනිස් ස්වභාවය වන අතර ඒවා නිවැරදි කරගැනීමෙන් පෙරටත් වඩා තමන්ගේ ජීවිතය සාර්ථක කරගන්න හැකියාව ලැබෙන  බව හීරෝගේ චරිතයෙන් අපිට ලබාගන්නට හැකි මූලිකම ආදර්ශය විදියට පෙන්වන්න පුලුවන්කම තියෙනවා.

Finding Nemo

තමන්ගේ පුතාව (Nemo) අසීමිත විදියට ප්‍රවේශමෙන් රැකබලා ගන්නා Marlin කියන මාළු තාත්තට එක් දවසක තමන්ගේ පුතාව මඟහැරෙනවා. තමන්ගේ පුතාව හොයාගෙන යන දුශ්කර ගමනේදි මාර්ලින්ට ඩෝරි ඇතුලු තවත් බොහොම පිරිසකගෙන් උදව් උපකාර ලැබෙනවා. ගොඩබිම වගේම මුහුදේත් ජීවත්වෙන හිතවතුන්ගෙන් ලැබෙන සහයෝගයත්, ඩොරී නිමෝ සහ මාර්ලින්ගේ උත්සහයත් නිසා මේ තාත්තයි පුතයි නැවතත් ආරක්ශාකාරිව මුහුදු පත්ලේ ඇති තමන්ගේ නිවසට පැමිණෙනවා.

 “Just keep swimming”.

නොනැවතී උත්සහ කරන්න. මේ දේ තමයි මේ චිත්‍රපටයෙන් කියලා දෙන ප්‍රධානම දේ වන්නේ. දෙමව්පියන්ගේ අවවාද පිළිගැනීම සහ ස්වාධීනව තීරණ ගැනීම කියන ගති ලක්ෂණ දෙකම කොයිතරම් අපේ ජීවිතවලට වැදගත්ද කියන කාරණය නිමෝගේ චරිතයෙන් පැහැදිලි වෙනවා. ඒ වගේම අලුත් අලුත් යාලුවෝ සොයාගැනීම, එක් තැනකට කොටු නොවී ලෝකය ගැන දැනගැනීම, තමන්ට ආදරේ කරන අයව අත්නොහැරීම සහ එකිනෙකා තුළ තියෙන විවිධත්වය නිසා තමන් කොයි තරම් විශේෂ පුද්ගලයෙක් බවට පත් කරවනවාද කියන කාරණයත් මේ චිත්‍රපටයෙන් අපිට පෙන්වාදෙන කරුණු අතර වනවා.

The post Animation movies වලින් පොඩ්ඩෙකුට ඉගෙනගන්න පුලුවන් යහපත් දේවල් appeared first on Lady.lk | Lady | Women | Lifestyle | Health | Beauty.

1.Set a budget Yes! It all begins with a budget. On the contrary to earlier years, when you might have had a ton of fun, the current scenario necessitates a little restraint. So, while it may sound boring, making a budget for the festival spending is essential.  When you have a budget, you can arrange the required purchases based on priority and necessity. A budget allows you to figure out how much money you want to spend over the festive period and most importantly, what you want to spend it on. It will help you cut down the least required things. And, if you need to find extra money in your budget quickly, consider temporarily eliminating a couple of items, such as eating out at restaurants.   

2.Look for online/offline deals It’s no secret that the economy has been struggling in recent months. Both online and offline businesses would have unsold items and there are several clearance sales taking place on both online and offline stores.  It might be beneficial to look for fantastic deals for your avurudu shopping. When shopping online, compare prices from several websites to find the perfect deal. Keep an eye out for the beginning of shopping festivals. And besides that, buying from small businesses may get you better deals as these businesses have suffered the most. They may be ready to offer discounts to get their businesses back on track. All in all, make sure everything you’re buying is something you will use and love, not just an impulse purchase because it’s on sale.  

3.Cook goodies at home Food and Festivals are two things that are inseparable in any culture. If you want to save money, consider cooking at home. It is not only good for health, but it can also save you a considerable amount of money. Purchasing sweets from outside is convenient, but it will come at a cost.     

4.Buy in bulk and stock up early  You can save a lot of money by planning ahead on purchases. Advance planning helps you to combine trips to the store, saving you money on fuel and reducing your chances of making impulse purchases. Things like groceries can be purchased in bulk because you never know when you’ll need a little more during a festival. It’s better to buy all the important stuff in bulk for the full month together. Sometimes you get a discount on bulk orders too.  

5.Organize parties and get-togethers at your house. Festive season is a time to unwind, spend time with friends and family, and generally have a good time. Instead of queuing in front of pricey restaurants, you can throw a house party where all your friends or family can get together and have a good time, enjoying good food and good company. Since potlucks are popular these days, you can recommend doing something similar around this time, when all the party visitors bring their own foods and make it a buffet for everyone.  Finally, remember to focus on the memories rather than the things. It is best to have a realistic image of how things will unfold for you in the near future and stick to a minimal budget throughout the festive season to ensure you enjoy it  as much as possible! 

The post 5 Tips to help you keep your Sinhala & Tamil New Year celebrations on a (much) lesser budget appeared first on Lady.lk | Lady | Women | Lifestyle | Health | Beauty.